Hoogaars en Hengst

Mosselschepen ZuiderdokkenHoogaarsen en Hengsten, zeilende leveranciers van welvaart en lekkers in ‘A’

Water stopt niet aan de grens. Schepen pendelden eeuwenlang van zee naar Antwerpen en verder. En terug. Een gigantische vloot van typische zeilschepen bracht het lekkers uit het zilte water van rond de Zeeuwse eilanden naar de haven. De ruimen en bunnen van de Hoogaarsen en Hengsten bulkten van vis maar ook schaal- en schelpdieren.

Na de rechttrekking van dc Schelde voor Antwerpen in 1894 vonden de vissers- en mosselschepen een meerplaats in de Zuiderdokken. (foto r.)
Zoals overal pasten ook in onze regio de schepen zich aan aan de omgeving. In de ondiepe, meanderende Scheldedelta ontstonden de zg. rond- en platbodems. Schepen zonder diepstekende kiel, maar wel met neerklapbare zijzwaarden. Deze zwaarden verhinderden het zijdelings wegdriften eens er winddruk in de zeilen stond.

 

Rond, plat en hoe zit dat met die vleugels?

Het is een boeiend fenomeen uit de fysica, de hydro- en de aerodynamiek die van een zwaar houten romp met een mast, zeilen, zijzwaarden plus een roer een snel, vlot varend schip maakte. Dat ook nog voldoende kracht ontwikkelt om de loodzware last te vervoeren en tegen de stroom op te tornen. Dat werkt nog steeds.plan hoogaars
De interesse in en varen met plat- en rondbodems is zelfs weer hip.

Ook zoals overal in de scheepvaart werden deze houten schepen gebouwd volgens de overlevering, op het zicht. De techniek paste zich aan aan wat de eigenaar of de scheepsbouwer aan ervaringstrucjes aan het nieuwe ontwerp toevoegde. Het is pas met de invoering van het ijzer en de opkomst van de industriële  ‘engineering’ dat het ambacht en quasi biologische evolutie van de houten schepen drastisch veranderde. Maar na meer dan honderd jaar heeft het nieuwe perspectieven, ondermeer in de recreatie en het toerisme. In onze contreien heeft de ambachtelijke scheepsbouw het gewonnen van de industriële kunststof seriebouw.

 

Tolerant vzw uit Rupelmonde en Stichting Behoud Hoogaars uit Zeeland

… sporen meer dan honderd jaar houten, ambachtelijk gebouwde schepen uit de Scheldedelta op en restaureren ze, met de bedoeling om ze in de vaart te houden. Zij brengen nu vier schepen naar Water-rAnt als apotheose van de Zeeuwse Mosselweek in Vlaanderen. De schepen zijn vrijwel authentiek en uitgerust zoals toen, alleen met een toevoeging van meer moderne aspecten voor het veilig varen op een drukke Schelde. De originele Hengsten en Hoogaarsen zeilden of werden met sprietkracht voortgejaagd of geboomd. Zo staat er in deze schepen een kanjer van een dieselmotor, maar onopvallend gecamoufleerd.

Meer over Tolerant vzw

Meer over Behoud Hoogaars

Een kruis voor ieder Schelde-scheepstypeScheepsbouw

De Hengsten kwamen eerder uit de havens uit Zeeuws Vlaanderen en Vlaanderen zelf (de Linkeroever van de Schelde) en de Hoogaarsen uit het gebied van de rechteroever: Zeeland. Soms wordt ook wel beweerd dat de Hengsten de katholieke schepen waren, de Hoogaarsen de protestantse.

 

Een vloot van alle rond en platbodemzeilschepen

Speciaal voor de gelegenheid komen er ook een vloot van andere typische rond- en platbodems die -ongeacht de typologie- een oorsprong hebben die teruggaat in de diepe middeleeuwen en een visserij of vrachtvaartverleden hebben gehad. De meeste zijn nu omgebouwd tot jacht of zelfs woonboot, waarmee nog steeds op de oorspronkelijke manier wordt gezeild. Sommige van deze Bollen, Lemmeraken, Lemmerhengsten, Ponen, Botters of Schouwen en vele andere types zijn meer dan honderd jaar oud, andere werden recent als kopie herbouwd.

 

Vergelijkbare kenmerken in de familie rond en platbodemschepen

  • Ronde of platte bodem om in ondiep water te kunnen zeilenTolerant-Jan-Corneel-zeilen
  • Zijzwaarden die beurtelings kunnen zakken of opgehaald worden om weerstand te bieden tegen de zijdelingse drift door de winddruk in de zeilen
  • Een aangehangen roer met een manuele bediening of rechtstreeks met de helmstok, of onrechtstreeks met een kabel of kettingsysteem op een stuurrad
  • Een houten mast met een trapeziumvormig grootzeil en een verdeling van voorzeilen (fok, genua, kluiver, vlieger, halfwinder, soms topzeil) – soms naar voren uit te breiden dank zij de intrekbare of opklapbare boegspriet.
  • Proporties die door de eeuwen heen zijn verfijnd maar die ook te maken hebben met de toepassingsmogelijkheden van diverse houtsoorten en later het ijzer
  • Een opgedreven zin voor verfraaiing en versiering  en behoud van een zo authentiek mogelijk uiterlijk
  • Een concentratie van scheepse traditie en behoud van originaliteit